Wiosna w lesie

Wiosenna Aleja Zakochanych, fot. dzięki uprzejmości  Bernadeta Milewski
Kolejny esej L. M. Montgomery po raz pierwszy opublikowany w the Canadian Magazine w maju 1911 r. Znawcy dzieł Maud bez trudu rozpoznają, że pokaźne fragmenty, praktycznie bez większych zmian zostały wykorzystane w "Złotym gościńcu" i "Błękitnym zamku", chociaż polskie tłumaczenia pomijają niektóre akapity oryginalnych powieści.

Zimowe lasy

Tłumaczenie eseju "The Woods in Winter " L. M. Montgomery opublikowanego po raz pierwszy w Canadian Magazine w grudniu 1911 roku.
Uważna czytelniczka powieści L.M.M. Pani Małgorzata wskazał mi, że spore fragmenty tego eseju Maud wykorzystała w swojej powieści "Błękitny zamek" wydanej po raz pierwszy w 1926 roku. Istotnie - bohaterka powieści Valancy cytując książki fikcyjnego kanadyjskiego pisarza Johna Fostera (w rzeczy samej Barneya alias Bernarda Redferna) faktycznie przytacza wcześniejsze teksty autorstwa L.M. Montgomery.

Ogród dawnych uciech

Współczesny, utrzymany w tradycyjnym stylu polski ogródek z aksamitkami, szałwią błyszczącą,
cyniami, nasturcją i malwami
Ogrody w powieściach Maud zajmują ważne miejsce. Chyba nie ma ani jednej powieści, w której nie byłoby szczegółowego opisu jakiegoś ogródka. Często istotne momenty akcji rozgrywają się właśnie tam. Nawet jedna z powieści nosiła pierwotnie tytuł "Una z ogrodu" (Una of the garden), dopiero później przemianowane na "Kilmeny ze Starego Sadu" (Kilmeny of the Orchard).

Park Narodowy Wyspy Księcia Edwarda

Źródło: PEI National Park Management Plan
Park Narodowy Wyspy Księcia  Edwarda położony jest wzdłuż północnego wybrzeża wyspy, nad Zatoką Świętego Wawrzyńca. Zajmuje pas o długości około 60 km i szerokości od kilkuset metrów do kilku kilometrów. Ustanowiony w 1937 r. obejmuje ochroną ekosystemy piaszczystych plaż, wydm słodkowodnych mokradeł i słonorośli. Chronione plaże parku zapewniają siedliska lęgowe dla zagrożonej sieweczki bladej (Charadrius melodus). W 1998 r. park został powiększony o Greenwich we wschodniej części wyspy. Zajmuje obecnie  27 km2 i należy do najmniejszych kanadyjskich parków narodowych. Park Narodowy Wyspy Księcia Edwarda obejmuje także miejsca związane z L.M. Montgomery uznane za narodowe obiekty historyczne Kanady  (National Historic Site of Canada): krajobraz kulturowy okolic Cavendish sławny dzięki powieściom LMM,  a także Dalvay-by-the-Sea, wiktoriańską rezydencję z 1896 roku amerykańskiego przemysłowca szkockiego pochodzenia Alexandra Macdonalda. Rezydencja ta służyła w serialu "Droga do Avonlea" jako hotel w Białych Piaskach (White Sands).

Historia środowiskowa PEI

Kolejne ważne źródło dla badań szaty roślinnej Wyspy Księcia Edwarda to monografia: Time and a Place: An Environmental History of Prince Edward Island. Wydana w 2016 roku po redakcją: Edwarda MacDonalda, Joshua MacFadyena i Irene Novaczek.

Encyklopedia życia Ani Shirley

Podczas eksplorowania japońskiej strony autorstwa Kazuko Yamazaki o roślinach w cyklu powieściowym Ani natknąłem się na informację, że korzystała ona z wydawnictwa książkowego pt. "Encyklopedia życia Ani z Zielonego Wzgórza" (赤毛のアンの生活事典),  którego autorką jest Terry Kamikawa.

Flora Wyspy Księcia Edwarda, a przyroda w powieści i tłumaczeniach

Amerykańskie michałki i dzielżany w polskim ogródku
Zielnik przywołany w tytule strony, kojarzy się nam zwykle z żałosnymi szczątkami roślin, przyklejanymi do papierowych arkuszy na potrzeby zaliczenia kursu biologii lub przyrody. L.M. Montgomery miała natomiast zwyczaj wklejania zasuszonych gałązek kwiatów do swoich albumów (scrapbooks), aby oznaczyć jakieś miłe doznania.  W pracy botaników zielnik jest zbiorem naukowym odpowiednio spreparowanym, opisanym i przechowywanym, który zazwyczaj dokumentuje badania flory konkretnego  obszaru. Flora zaś to po prostu publikowana lista gatunków występujących na jakimś obszarze, zwykle zaopatrzona szerszymi adnotacjami o ich rozprzestrzenieniu i siedliskach. 

Japoński Anne's Garden - odnaleziony

W przyrodzie podobno nic nie ginie, podobnie jest z Internetem. Chociaż  dawna strona Anne's Garden zniknęła, pojawiła się jej następczyni, którą dopiero teraz odnalazłem pod adresem  
http://kemanso.sakura.ne.jp/annetop.htm.  Nosi ona nazwę  アンの植物物語 co Google tłumaczy jako "Historie roślin Ani". Przepuszczam, że jest tego samego autorstwa co poprzednia.
Autor ma szerokie zainteresowania botaniczne, a strona o roślinach z serii o Ani Shirley jest jedynie podstroną w szerszym ogrodniczo-botanicznym zwykle kontekście>

Wprowadzenie

Fragment strony z notatnika L.M M.
z zasuszonymi bratkami
wg. Picturing a Canadian Life:
L.M. Mongomery’s Personal Scrapbooks
and Book Cover
Pierwszy kontakt z książkami o Ani Shirley zawdzięczam swojej Mamie, które czytała mi je przed ponad 40 laty. Słuchałem je wówczas z pewną niechęcią, wynikającą z chłopięcego szowinizmu, który nie chce słuchać dziewczyńskich opowieści ;-) Jakoś jednak polubiłem Rudowłosą i w młodzieńczych latach chętnie sięgałem do opowieści z Wyspy Księcia Edwarda. Miłośniczką książek o Ani okazała się też moja żona, również Ania, która w książkowym wianie wniosła mi 10 zaczytanych tomów (z 2 tomami kronik i opowieści). Nie miałem wówczas żadnego kontaktu z oryginałem, a jedynie z polskimi, starszymi tłumaczeniami, bez przypisów. Czytało się je dobrze, miały swoją poetykę i styl jakbyśmy dziś powiedzieli vintage. Z tych to książek opowieść usłyszały również nasze dzieci i właśnie podczas takiego wieczornego czytania kilkanaście lat temu dało o sobie znać skrzywienie zawodowe i pojawiło się pytanie: „Dlaczego obraz przyrody okolic Avonlea tak bardzo przypomina nasze polskie realia, czy istotnie rosną tam nasze europejskie pierwiosnki, przylaszczki, stokrotki?” 

Miejsca - wstęp

Dom Macneillów w Cavendish,
gdzie LMM mieszkała wraz z dziadkami  źródło: LMM LS
W tej części pojawiają się fragmenty powieści z opisami najliczniej „upstrzonymi” nazwami roślin. Są to zarówno resztki typowych dla PEI naturalnych lasów akadyjskich (Las Duchów), jak też liczne przydomowe ogródki, których wielką miłośniczką była L.M. Montgomery. Każde miejsce reprezentowane jest przez fragment z angielskiego oryginału oraz analogiczny fragment z polskiego (starego) tłumaczenia. Nazwy pojawiających się w tekstach gatunków stanowią odnośniki do wpisów objaśniających, co kryje się pod daną nazwą.
Posty o miejscach>

Gatunki – wstęp

Zielnik L.M.Montgomery zawiera obecnie prawie 120 rozszyfrowanych roślin. Często diagnozy wskazują konkretny botaniczny gatunek, chociaż niekiedy cały rodzaj, czy nawet rodzinę. Nie udało mi się zidentyfikować 4 nazw. Wizytówka każdej rośliny zawiera:
-nazwę używaną w angielskim oryginale, której w nawiasie towarzyszy zwyczajowa nazwa angielska;
-miano użyte w polskim tłumaczeniu + w nawiasie zwyczajową nazwę polską (czyli tę używaną w popularnych atlasach i kluczach); 
-łacińską nazwę naukową wraz z przynależnością do rodziny;
-po lewej rycinę gatunku;
-po prawej symbol wskazujący czy gatunek jest rodzimy dla PEI (flaga Kanady) – ok. 50 gat., naturalizowany na PEI pochodzący z Europy lub z innych części świata (globusik) – ok. 45 gat., czy też roślinę uprawianą wyłącznie w domach, ogródkach lub na polach, nie dziczejącą (symbol rośliny doniczkowej) – ok. 35 gat.
-miejsca występowania gatunku w powieściach wraz z hyperlinkami;
-krótki opis z ciekawszymi informacjami;
-odnośnik do bazy zawierającej różnorodne informacje o roślinach z Północnej Ameryki - baza USDA Departamentu Rolnictwa Stanów Zjednoczonych;
Mam nadzieję, że pojawią się tutaj także fotografie prezentowanych roślin.
W stopce znajdują się dwa liście ostu spełniające rolę strzałek prawej i lewej umożliwiające „przewijanie” kolejnych gatunków.
Posty o gatunkach>

Mapy – wstęp

źródło: Klaus M. (Mikmaq) Wikipedia
Niewielki zbiór map przybliżających geografię PEI i okolic Cavendish z nawiązaniem do powieściowego świata okolic Avonlea (odnośniki na mapach).
Posty z mapami>

Źródła – wstęp

Wskazanie głównych źródeł, tekstów oryginalnych i tłumaczeń, z których korzystał autor Zielnika L.M. Montgomery.
Posty o źródłach>

Strony i publikacje

Strony internetowe
Pierwsza wersja strony była opublikowana na darmowym hostingu "Webparku" mniej więcej 15 lat temu około (w 2005 roku), funkcjonowała dość krótko do 2010 roku kiedy to Webpark zawiesił darmowy hosting. Tę starą wersję można teraz zobaczyć tutaj>

Wyszukanie i ustalenie tożsamości 80% gatunków roślin w książkach zawdzięczam pracowitemu Japończykowi twórcy strony Anne's Garden niestety dziś już nieistniejącej ("h3.dion.ne.jp/~a-garden/") - nawet jej duch w postaci kopii nie straszy już w repozytoriach wyszukiwarek :-(  Hołd jej pamięci. Po pewnym czasie odnalazłem jednak nową wersję japońskiej strony o czym piszę tutaj>

Tomy serii i ich polskie tłumaczenia

Anne of Green Gable (1908)
Ania z Zielonego Wzgórza (tłumacz: Rozalia Bernsteinowa)

Cavendish


Cavendish - miejscowość gdzie w domu dziadków Lucy Maud Montgomery spędziła dzieciństwo i młodość (od śmierci matki w 1876 roku do zawarcia małżeństwa w 1911 roku). Pierwowzór Avonlea z cyklu o Anii Shirley. W tle mapki fotomozaika sporządzona ze zdjęć lotniczych wykonanych w 1935 roku, a więc około 20 lat po opuszczeniu Cavendish przez pisarkę. Na mapce zielonymi liniami zaznaczono także obszar lasów ok. 1890 roku.
Do pierwotnie opracowanej mapki opracowanej 15 lat temu wprowadziłem kilka korekt (lokalizacja domu dziadków L.M.M. i kościoła) dzięki uwagom Pani Bernadety autorki bloga Kierunek Avonlea i znawczyni PEI. Tu kolejne podziękowania! 
* - na mapie wpisano nazwę Jezioro Lśniących Wód zgodnie z obecną nazwą tego jeziora na współczesnych mapach PEI  wcześniej nosiło ono nazwę Cavendish Pond. Według informacji Pani Bernadety sama L.M. Montgomery jako pierwowzór książkowego Jeziora Lśniących Wód wskazywała staw Campbellów w Park Corner.
W autobiografii The Alpine Path Maud pisała, że spora część realnych miejsc z Cavendish znalazła swe miejsce w książkowym Avonlea (Lover’s Lane, Haunted Wood, Shore Road, Old Log Bridge), ale niektóre pochodzą wyłącznie  z jej wyobraźni (White Way of Delight, Willowmere, Violet Vale, Dryads Bubble). Z kolei w pamiętnikach (Selected Journals t. II) pisze, że Ścieżka Brzóz nie jest częścią krajobrazu Cavendish, ale wiele podobnych miejsc istnieje w różnych miejscach Ameryki. Ona sama została zainspirowana fotografią w magazynie Outing.
Cavendish was “Avonlea” to a certain extent. “Lover’s Lane” was a very beautiful lane through the woods on a neighbour’s farm. It was a beloved haunt of mine from my earliest days. The “Shore Road” has a real existence, between Cavendish and Rustico. But the “White Way of Delight,” “Willowmere” and “Violet Vale” were transplanted from the estates of my castles in Spain. “The Lake of Shining Waters” is generally supposed to be Cavendish Pond. This is not so. The pond I had in mind is the one at Park Corner, below Uncle John Campbell’s house. But I suppose that a good many of the effects of light and shadow I had seen on the Cavendish pond figured unconsciously in my descriptions. Anne’s habit of naming places was an old one of my own. I named all the pretty nooks and corners about the old farm. I had, I remember, a “Fairyland,” a “Dreamland,” a “Pussy-Willow Palace,” a “No-Man’s-Land,” a “Queen’s Bower,” and many others. The “Dryads Bubble” was purely imaginary, but the “Old Log Bridge” was a real thing. It was formed by a single large tree that had blown down and lay across the brook. It had served as a bridge to the generation before my time, and was hollowed out like a shell by the tread of hundreds of passing feet. Earth had blown into the crevices, and ferns and grasses had found root and fringed it luxuriantly. Velvet moss covered its sides and below was a deep, clear, sun-flecked stream.
Aleja Zakochanych Las Duchów Ścieżka Brzóz Dolina Fiołków Zielone Wzgórze (dom Davida Macneila)

Wyspa Księcia Edwarda w 1895 roku


Wyspa Księcia Edwarda w 1895 roku. Fragment mapy Nowej Szkocji i Nowego Brunszwiku według Universal Atlas of the World z 1896 roku.

Okolice Avonlea


Cavendish - miejscowość gdzie w domu dziadków Lucy Maud Montgomery spędziła dzieciństwo i młodość (od śmierci matki w 1876 roku do zawarcia małżeństwa w 1911 roku). Pierwowzór Avonlea z cyklu o Anii Shirley. W tle mapki fotomozaika sporządzona ze zdjęć lotniczych wykonanych w 1935 roku, a więc około 20 lat po opuszczeniu Cavendish przez pisarkę. Na mapce zielonymi liniami zaznaczono także obszar lasów ok. 1890 roku.
Na ile wiernie obraz Avonlea w powieściach jest zgodny z topografią Cavendish, można ocenić porównując mapy fikcyjnych miejsc sporządzone na podstawie książek przez księdza Paula Hendricksa z parafii Matki Bożej Bolesnej w Londynie (Notes on the Geography and Chronology of the Anne of Green Gables Books, by L M Montgomery)
Mapkę opracowano na podstawie materiałów zawartych w Geograficznym Systemie Informacji Wyspy Księcia Edwarda. Wyspa Księcia Edwarda Ogródek Heleny Gray Chatka Ech Okolice Zielonego Wzgórza

Rok zapisany roślinami

Ania na uniwersytecieRok zapisany roślinami (Rozdział 22)
The year is a book, isn't it, Marilla?  Spring's pages are written in Mayflowers and violets, summer's in roses, autumn's in red maple leaves, and winter in holly and evergreen.
Rok kalendarzowy to jest wielka księga życia. Wiosenne stronice zapisane są konwalią (Mayflowers) i fiołkami (violets), letnie różami (roses), jesienne czerwonymi liśćmi klonu (maple), a zimowe jodłą i świerkiem.